جواب آنكه : ظاهر مسأله آنست كه محافظت مال و ولد مذكورَين واجب است اگر جمع ممكن نباشد ، و ليكن اگر در سفر باشد نماز جمعه ساقط است و اگر در حضر باشد نادر است كه به سبب حضور در جمعه خوف تلف مال بود و كسى غير مكلّف به جمعه به هم نرسد كه محافظت مال كنند . و امّا اگر شخصى باشد كه اگر به جمعه حاضر شود خوف تلف آن شخص است نماز جمعه ساقط است ؛ به جهت وجوب محافظت نفس محترمه از تلف و منافات با آيه ندارد ؛ چه در آيه منعى نيست از حفظ و تربيت مذكورين ، بلكه منع است از غافل ساختن اموال و اولاد شما را از ذكر خداى ، به اين روش كه بدون ضرورت ترك ذكر بكنند ، به جهت آن كه شكّى نيست كه در حالت اضطرار به موجب « الضرورات تبيح المحظورات » « 1 » ترك سعى واجب است چنان كه تقيّه نيز از جمله ضرورات مجوّز ترك سعى است . اگر گويند : چرا ازواج را نفرموده‌اند با وجود آن كه ازواج بيشتر مردان را از راه حق دور و به باطل امر مىنمايد ؟ جواب آن كه : مىتواند بود كه مراد از اولاد در اين مقام ، اولاد هر والدين بوده باشد و ظاهر است كه زنان اولاد والدين خود اند ، و اضافه او به مخاطبين به جهت « ادنى ملابسة » « 2 » او است به مخاطبين يا به اعتبار آنكه هر چند زنان ازواج بعضى مخاطبين بوده باشند ، اولاد مخاطب ديگر خواهند بود ، پس به اين اعتبار اولاد مخاطبين بوده باشد و در اين هنگام جميع بنى آدم داخل خواهند بود ، به جهت آن كه بر اولاد هر يك صادق است . و تعبير از صلاة به « ذكر [ الله ] » به جهت آنست كه دلالت كند بر اين كه صلاة

--> ( 1 ) . ر . ك : بحارالانوار ، ج 107 ، ص 107 ، باب اخبار مشهور بر زبان مردم ، ح 9 . ( 2 ) . « أدنى ملابسة » يعنى كمترين ارتباط و ملازمت و مشابهت .